تاریخ و فرهنگ ایران زمین

معرض ماني و دين او :  

ماني روز 14 آوريل  سال 216 ميلادي در امر دينو واقع در نزديكي گاوخاي در كنار ساحل چپ دجه سفلي چشم به جهان گشود . پدر او پاتك و مادرش نوشيت يا مريم هر دو از خاندان اشكاني بودند كه در آن وقت به امپراطوري ايران پادشاهي مي كردند ولي دوران پادشاهي آنان بعد از تولد ماني به سر آمد و در سال 224 ميلادي سلطنت اشكاني به دست اردشير بابكان سر سلسة ساساني منقرض گرديد .

ماني در فكر ايجاد يك دين عالمگير بود و لذا به فكر افتاد كه دين جديدي كه به جهان عرضه مي دارد ضمن حفظ اصل دوگانگي ايراني چيزهايي از مذاهب زرتشتي و عيسوي و بودائي و مهري را در دين خود گرد آورد تا دينش مطبوع طبع مردم سراسر جهان گردد و عالمگير شود و از توسعة عجيبي كه اين دين در شرق و غرب به دست آورد مي توان گفت كه ماني در كار خود بسيار موفق بوده است . ماني مدعي بود كه علت اينكه مذاهب زردتشت و عيسي و بودا نتوانسته اند جهانگير شوند و هركدام محدود به كشور و منطقه جغرافياي خاص باقي مانده اند اين است كه هيچ يك مظهر حقيقت كامل نبوده و فقط مظهر ناقصي از حقيقت بوده اند و مدعي بود كه دين دين او مظهر كامل حقيقت است و بدين جهت مي تواند مورد قبول همه جهانيان قرار گيرد ، در نظر ماني مقصود از زندگي نوع بشر اين است كه در او زنداني است بكوشد و از تاريكي اهريمن كه ماده باشد خود را آزاد سازد و به فريب نمايش ظاهري اهريمن كه لذتهاي غير حقيقي را در نظر او حقيقي جلوه مي دهد فريفته نشود ة يا بهتر بگوييم حقيقت انسان كه ذره اي از نور پدر زندگيست با پدر هم آهنگ شده از بند اهريمن خود را آزاد ساخته و به پدر مي پيوندد .

مانويها هر روز چهار با نماز مي خواندندو پيش از هر نماز وضو مي گرفتند و در صورت فقدان آب با خاك يا چيزهاي ديگر تيمم مي كردند . نماز تكليف عمومي بود ة هنگام پرستش سرود مي خواندند و به گناه و خطاي خود اعتراف مي كردند وآمرزش مي طلبيدند ، زكات مي دادند وبه گزيدگان همراهي و خدمت مي كردند . در طي مدت نزديك هزار و دويست سال از قرن سوم تا پانزدهم ميلادي مذهب ماني در سراسر زمين از اقيانوس كبير گرفته تا اقيانوس اطلس همه جا عرض اندام كرد و همه جا مريدان و فدائيان بسيار به دست آورد و همه جا پيروزي هاي تازه اي كسب كرد . مركز اصلي مانويت مدتها شهر بابل بود كه زادگاه ماني و مانويت به شمار مي رفت و مركز روحاني و به اصطلاح پايه نشين يا خليفه نشين آن شهر تيسفون بود . در زمان حيات ماني بر اثر سفرهايي پياپي وي اين مذهب درچهار گوشة امپراطوري ساساني توسعه يافت و با وجود فشارها و زجرها ي شديدي كه بعداً در دوره بهرام از طرف كرتيرموبد موبدان بهرام به ماني وارد آمد و او را به وضع فجيعي به قتل رسانيدند تا آخر دوره ساساني اين وضع باقي ماند و حتي در اواخر سدة پنجم ميلادي نهضت انقلابي مزدك مستقيماً از اين آيين الهام گرفت .